धडधड वाढणं आणि अनियमित ठोके

धडधड जाणवते म्हणजे नेमकं काय?

आपल्याला रोज आपले ठोके जाणवत नाहीत. अचानक ठोके भरभर, जोरात, फडफडल्यासारखे किंवा चुकल्यासारखे जाणवले, तर त्याला पॅल्पिटेशन म्हणतात. मोठ्या माणसाचं हृदय आरामात असताना साधारण मिनिटाला 60 ते 100 वेळा, एका लयीत धडधडतं. हे इलेक्ट्रिक सिग्नलवर चालतं. सिग्नल चुकीच्या जागेवरून सुरू झाला किंवा गोल-गोल फिरत राहिला, तर लय बिघडते. याला अ‍ॅरिदमिया म्हणतात.

धडधडीचे नेहमी दिसणारे प्रकार असे:

• एक्स्ट्रा ठोके (एक्टोपिक): ठोका चुकल्यासारखा किंवा उडी मारल्यासारखा वाटतो. हे खूप जणांना होतं आणि बहुतेक वेळा साधं असतं.
• SVT: अचानक ठोके खूप भरभर पण एका लयीत चालू होतात आणि अचानकच थांबतात.
• AF (अ‍ॅट्रियल फिब्रिलेशन): ठोके अनियमित आणि बऱ्याचदा भरभर असतात. यात हृदयात गाठ होऊन पॅरालिसिसचा धोका वाढतो.
• व्हेंट्रिक्युलर अ‍ॅरिदमिया: खालच्या कप्प्यांतून येणारे ठोके. हृदय कमजोर असेल तर हे गंभीर असू शकतं.

धडधड कशामुळे वाढते?

चहा, कॉफी, एनर्जी ड्रिंक, दारू, सिगारेट, झोप कमी होणं, टेन्शन, घाबरणं, ताप, रक्त कमी असणं, थायरॉईड वाढणं आणि सर्दी-खोकल्याची काही औषधं, यामुळे धडधड वाढू शकते. आधी हार्ट अटॅक आलेला असेल, झडपांचा आजार, BP किंवा हार्ट फेल्युअर असेल तर गंभीर ठोक्यांचा धोका जास्त असतो.

ठोके पकडायचे कसे?

सगळ्यात उपयोगी म्हणजे धडधड चालू असतानाच काढलेला ECG. जमलं तर त्याच वेळी जवळच्या दवाखान्यात जाऊन ECG काढा. स्मार्टवॉचमध्ये ECG निघत असेल तर ते रेकॉर्डिंग डॉक्टरांना दाखवा. येऊन-जाऊन होणारी धडधड पकडायला 24 तास किंवा जास्त वेळाचा होल्टर किंवा इव्हेंट रेकॉर्डर लावतात. हृदयाची रचना बघायला इको करतात आणि थायरॉईड, हिमोग्लोबिन, क्षार यांच्या रक्त तपासण्या करतात. काही पेशंटना EP स्टडीसाठी पाठवतात.

उपचार ठोक्यांच्या प्रकारावर ठरतो

साध्या एक्स्ट्रा ठोक्यांना बहुतेक वेळा फक्त धीर आणि चहा-कॉफी, टेन्शन कमी करणं पुरतं. काही औषधं ठोके कमी करतात किंवा लय ठीक ठेवतात. AF मध्ये पॅरालिसिसचा धोका कमी करायला बऱ्याचदा रक्त पातळ करणारी गोळी लागते. काही ठोक्यांवर अ‍ॅब्लेशन नावाचा कॅथेटरने करायचा उपचार असतो. ज्यांना जीवघेण्या ठोक्यांचा धोका आहे, त्यांना ICD बसवायचा सल्ला दिला जाऊ शकतो.

लगेच हॉस्पिटलला कधी?

धडधडीसोबत भोवळ आली, छातीत दुखत असेल, खूप दम लागत असेल, किंवा भरभर ठोके थांबतच नसतील, तर 108 ला फोन करा आणि इमर्जन्सी पेज बघा.

नेमकं निदान आणि उपचार डॉक्टरांनी तपासल्यावरच ठरतात. ही माहिती धडधड समजून घेण्यासाठी आहे.