कोरोनरी आर्टरी डिसीज आणि अँजायना (छातीत दुखणं)
हृदयाला रक्त देणाऱ्या नसांमध्ये चरबीचे थर साचून त्या अरुंद होतात, मग चालताना किंवा टेन्शनमध्ये छातीत दुखतं, दाब येतो, यालाच अँजायना म्हणतात.
हृदयाच्या नसांमध्ये नेमकं काय होतं?
हृदय दिवस-रात्र धडधडत असतं. त्याला स्वतःलाही रक्त लागतं. हे रक्त कोरोनरी आर्टरी नावाच्या नसांमधून मिळतं. वर्षानुवर्षं या नसांच्या आतल्या भिंतीवर कोलेस्टेरॉल, कॅल्शियम साचत जातं. यालाच आपण ब्लॉकेज म्हणतो. नस अरुंद झाली तरी आरामात असताना पुरेसं रक्त जातं. पण भरभर चाललं, जिना चढलं किंवा टेन्शन आलं की हृदयाला जास्त ऑक्सिजन लागतो. तेवढं रक्त पोचत नाही. मग छातीत दाब, जडपणा किंवा आवळल्यासारखं वाटतं. यालाच अँजायना म्हणतात. थोडा वेळ थांबलं की हे बहुतेक वेळा कमी होतं.
ठराविक कष्टानंतरच दुखत असेल तर त्याला स्टेबल अँजायना म्हणतात. पण दुखणं नवीनच सुरू झालं असेल, वाढत चाललं असेल किंवा बसल्या-बसल्या येत असेल तर ते अनस्टेबल अँजायना असू शकतं. हे धोक्याचं लक्षण आहे. लगेच डॉक्टरांना दाखवावं.
कोणाला जास्त धोका असतो?
- ज्यांना शुगर, BP किंवा कोलेस्टेरॉल जास्त आहे
- सिगारेट, बिडी, तंबाखू, गुटखा खाणारे
- घरात कोणाला कमी वयात हार्टचा त्रास झाला असेल तर
- व्यायाम नसणं, पोटाचा घेर वाढलेला असणं
- वाढतं वय आणि सततचं टेन्शन
कोणत्या तपासण्या कराव्या लागतात?
सुरुवातीला ECG, रक्ताच्या तपासण्या (शुगर, कोलेस्टेरॉल, किडनी), इको आणि TMT म्हणजे ट्रेडमिलवर चालवून केलेली टेस्ट करतात. यात ब्लॉकेजचा संशय आला तर अँजिओग्राफी करून ब्लॉकेज नेमका कुठे आणि किती आहे ते बघतात. गरज पडली तर OCT, IVUS किंवा FFR वापरून त्या ब्लॉकेजवर उपचार लागेल की नाही ते ठरवता येतं.
उपचार काय असतात?
बहुतेक पेशंटमध्ये सुरुवात जीवनशैलीत बदल आणि औषधांनी होते. रक्त पातळ ठेवणारी गोळी, कोलेस्टेरॉलची गोळी आणि हृदयावरचा ताण कमी करणारी औषधं डॉक्टर देतात. काही जणांना अँजिओप्लास्टी करून स्टेंट टाकावा लागतो. ब्लॉकेज अवघड जागी किंवा गुंतागुंतीचे असतील तर कॉम्प्लेक्स अँजिओप्लास्टी लागू शकते. काहींना बायपास ऑपरेशनचा पर्याय सुचवतात. कोणता उपचार योग्य, हे ब्लॉकेज किती आणि कुठे आहेत, त्रास किती आहे आणि तुमची एकूण तब्येत बघून ठरतं.
लगेच हॉस्पिटलला कधी जायचं?
छातीतलं दुखणं काही मिनिटांपेक्षा जास्त राहिलं, आराम करूनही कमी झालं नाही, किंवा सोबत घाम, दम लागणं, उलटी होत असेल तर तो हार्ट अटॅक असू शकतो. वाट बघू नका, लगेच 108 ला फोन करा. इमर्जन्सीत काय करायचं ते पण आधीच वाचून ठेवा.
नेमकं निदान आणि उपचार डॉक्टरांनी तपासल्यावरच ठरतात. ही माहिती फक्त आजार समजून घेण्यासाठी आहे.
ही माहिती फक्त समजण्यासाठी — कोणती तपासणी किंवा उपचार लागेल ते तपासणीनंतरच ठरतं.
