ठोके मंद होणं आणि हार्ट ब्लॉक

हृदयाची स्वतःची वायरिंग

हृदयाचा प्रत्येक ठोका एका नैसर्गिक पेसमेकरमधून सुरू होतो. त्याला सायनस नोड म्हणतात. तो वरच्या उजव्या कप्प्यात असतो. तिथून सिग्नल AV नोड नावाच्या जंक्शनमधून खालच्या कप्प्यांपर्यंत जातो आणि ते कप्पे रक्त पंप करतात. सायनस नोडच हळू चालला किंवा मधेच थांबला (सिक सायनस सिंड्रोम), किंवा सिग्नल खाली जाताना उशिरा पोचला, अडला (हार्ट ब्लॉक), तर ठोके कमी होतात. मग मेंदूला आणि स्नायूंना पुरेसं रक्त मिळत नाही.

नाडी हळू असणं नेहमीच त्रासाचं नसतं. व्यायाम करणाऱ्या तरुणांची, खेळाडूंची नाडी आरामात 50 च्या आसपास असू शकते. झोपेतही ठोके कमी होतात, ते नॉर्मल आहे. त्रास होत असेल किंवा ब्लॉक जास्त असेल तेव्हा मात्र लक्ष द्यावं लागतं.

हार्ट ब्लॉकचे प्रकार

• फर्स्ट डिग्री: सिग्नल उशिरा पोचतो, पण सगळे पोचतात. बहुतेक वेळा फक्त लक्ष ठेवतात.
• सेकंड डिग्री: मधले काही ठोके गळतात. एक प्रकार साधा असतो. दुसऱ्या प्रकारात (मोबिट्झ II) बऱ्याचदा पेसमेकर लागतो.
• थर्ड डिग्री (कम्प्लीट): एकही सिग्नल खाली पोचत नाही. खालचे कप्पे स्वतःच्या मनाने अगदी हळू धडधडतात. यात बहुतेक वेळा पेसमेकर लागतो.

हे कशामुळे होतं?

वय वाढल्यावर हृदयाची वायरिंग झिजणं हे नेहमीचं कारण आहे. याशिवाय हार्ट अटॅक, काही औषधं (बीटा ब्लॉकर, BP च्या आणि ठोक्यांच्या काही गोळ्या, डिगॉक्सिन), थायरॉईड कमी असणं, पोटॅशियम वाढणं, काही इन्फेक्शन आणि हृदयाचं ऑपरेशन, यामुळेही होऊ शकतं. आधी जे बरं होण्यासारखं कारण आहे, ते डॉक्टर तपासतात.

कोणत्या तपासण्या लागतात?

ECG, ठोके कधी कमी होतात ते पकडायला 24 ते 48 तासांचा होल्टर, इको, थायरॉईड आणि पोटॅशियमच्या रक्त तपासण्या. कधी व्यायामात ठोके नीट वाढतात का ते बघायला TMT पण करतात.

उपचार

एखाद्या औषधामुळे ठोके कमी झाले असतील तर डॉक्टर ते बदलतात किंवा बंद करतात. त्रास चालूच राहिला किंवा ब्लॉक जास्त असेल तर कायमचा पेसमेकर बसवणं हा नेहमीचा उपचार आहे. हे छोटंसं यंत्र कॉलरबोनच्या खाली कातडीखाली बसवतात. त्याची एक वायर हृदयात जाते. हृदयाचे ठोके कमी झाले की ते लगेच ठोका देतं.

लगेच कधी दाखवायचं?

भोवळ आली, नाडी खूप हळू असून छातीत दुखत असेल किंवा दम लागत असेल, किंवा अचानक गोंधळल्यासारखं झालं, तर लगेच उपचार लागतात. 108 ला फोन करा आणि इमर्जन्सी पेज बघा.

नेमकं निदान आणि उपचार डॉक्टरांनी तपासल्यावरच ठरतात. ही माहिती आजार समजून घेण्यासाठी आहे.