हाय BP (उच्च रक्तदाब)

याला "सायलेंट" आजार का म्हणतात?

हृदय प्रत्येक ठोक्याला रक्त नसांमध्ये ढकलतं. त्या रक्ताचा नसांच्या भिंतीवर जो दाब पडतो, तो म्हणजे BP. तो दोन आकड्यांत सांगतात. वरचा आकडा हृदय धडधडताना आणि खालचा आकडा हृदय आराम करताना. BP महिनोन्महिने, वर्षानुवर्षं जास्त राहिलं तर हृदयाला जास्त काम करावं लागतं आणि नसा कडक होऊन खराब होतात. बहुतेक लोकांना काहीच जाणवत नाही. म्हणून BP मोजल्याशिवाय कळतच नाही.

तुमचा आकडा काय सांगतो?

• नॉर्मल: 120/80 च्या खाली
• थोडं वाढलेलं: वरचा 120 ते 129 आणि खालचा 80 च्या खाली
• स्टेज 1: वरचा 130 ते 139, किंवा खालचा 80 ते 89
• स्टेज 2: वरचा 140 किंवा जास्त, किंवा खालचा 90 किंवा जास्त

हे गट अमेरिकन हार्ट असोसिएशन आणि अमेरिकन कॉलेज ऑफ कार्डिओलॉजीच्या 2025 च्या गाइडलाइनप्रमाणे आहेत. उपचार चालू असलेल्या बहुतेक लोकांनी BP 130/80 च्या खाली ठेवायचं असतं. तुमच्या डॉक्टरांनी वेगळा टार्गेट सांगितला असेल तर तो पाळायचा.

BP कशामुळे वाढतं?

जेवणात जास्त मीठ (लोणचं, पापड, फरसाण, पॅकेटचं आणि बाहेरचं खाणं), वाढलेलं वजन, व्यायाम नसणं, दारू, तंबाखू, टेन्शन, झोप पूर्ण न होणं, शुगर, किडनीचा आजार आणि घरात कोणाला BP असणं. कधी कधी किडनी, हार्मोन्स किंवा झोपेत श्वास अडकण्याचा त्रास यामुळेही BP वाढतं. कमी वयात BP आलं तर डॉक्टर याचीही तपासणी करतात.

कोणत्या तपासण्या होतात?

दवाखान्यात आणि घरी BP परत-परत मोजतात. सोबत ECG, किडनी, शुगर आणि कोलेस्टेरॉलसाठी रक्त-लघवीच्या तपासण्या, आणि हृदयाची भिंत जाड झाली का ते बघायला इको करतात. घरचं BP लिहून ठेवायला आमचं BP डायरी टूल वापरा आणि तपासणीला येताना सोबत आणा.

BP कंट्रोलमध्ये कसं ठेवायचं?

मीठ कमी करणं, रोज चालणं, वजन आटोक्यात ठेवणं, तंबाखू बंद करणं आणि दारू टाळणं, यानं BP कमी व्हायला मदत होते. बऱ्याच जणांना एक किंवा जास्त गोळ्या लागतात. बरं वाटत असलं तरी त्या रोज घ्यायच्या. डॉक्टरांना विचारल्याशिवाय गोळी बंद करू नका किंवा बदलू नका. वर्षानुवर्षं BP कंट्रोलमध्ये नसलं तर हार्ट फेल्युअर, पॅरालिसिस आणि किडनी खराब होण्याचा धोका वाढतो.

कधी इमर्जन्सी समजायची?

BP 180/120 किंवा त्याहून जास्त आलं तर ते गंभीर आहे. शांत बसून काही मिनिटांनी परत मोजा. तरीही तेवढंच असेल तर लगेच डॉक्टरांकडे जा. सोबत छातीत दुखणं, दम लागणं, अशक्तपणा, नीट न दिसणं किंवा बोलताना अडचण असेल तर एक मिनिटही थांबू नका. इमर्जन्सी पेज बघा.

नेमकं निदान आणि उपचार डॉक्टरांनी तपासल्यावरच ठरतात. ही माहिती BP समजून घेण्यासाठी आहे.