पेसमेकर बसवणं (सिंगल आणि ड्युअल चेंबर)

पेसमेकर काय काम करतो?

पेसमेकर म्हणजे बॅटरीवर चालणारं छोटंसं उपकरण. ते सतत हृदयाच्या ठोक्यांवर लक्ष ठेवतं. ठोके खूप हळू पडले किंवा मध्येच थांबले, तर ते एक छोटासा करंट देतं आणि हृदय ठोका देतं. बहुतेक वेळा हे काम चालू आहे हे तुम्हाला जाणवतसुद्धा नाही.

कोणाला लागतो?

सगळ्यात नेहमीचं कारण म्हणजे हळू ठोके किंवा हार्ट ब्लॉक. त्यामुळे चक्कर येते, भोवळ येऊन पडतात, खूप थकवा येतो, दम लागतो. ECG, होल्टर आणि तुमची लक्षणं बघून निर्णय घेतात. काही औषधांनीही ठोके हळू होतात, म्हणून डॉक्टर आधी तुमची औषधं तपासतात.

सिंगल चेंबर की ड्युअल चेंबर?

• सिंगल चेंबर: एकच वायर, म्हणजे लीड. ती साधारणपणे हृदयाच्या उजव्या खालच्या कप्प्यात बसवतात.
• ड्युअल चेंबर: दोन लीड. एक वरच्या कप्प्यात, एक खालच्या कप्प्यात. त्यामुळे दोन्ही कप्पे नैसर्गिक क्रमाने काम करतात.

तुमच्या ठोक्यांचा प्रॉब्लेम कसा आहे, त्यावरून कार्डिओलॉजिस्ट प्रकार ठरवतात.

बसवतात कसा?

1. गळ्याच्या हाडाखालची जागा, बहुतेक डाव्या बाजूची, लोकल भूल देऊन बधिर करतात. गरज असेल तर हलकं झोपेचं औषध देतात.
2. छोटासा छेद घेऊन, एक्स-रे बघत बघत, शिरेतून लीड हृदयापर्यंत नेतात.
3. लीड नीट काम करतायत का ते तपासून पेसमेकरला जोडतात. पेसमेकर त्वचेखाली छोट्या खिशात ठेवतात.
4. टाके घालून ड्रेसिंग करतात.

पेसमेकरसोबत रोजचं आयुष्य

• जखम भरेपर्यंत स्वच्छ आणि कोरडी ठेवा. पहिले काही आठवडे त्या बाजूचा हात खांद्याच्या वर उचलू नका, जड वजन उचलू नका. डॉक्टर सांगतील तसं करा.
• डिव्हाइस कार्ड नेहमी सोबत ठेवा. एअरपोर्टवर सिक्युरिटीला दाखवा.
• मोबाईल पेसमेकरपासून साधारण १५ सेंटिमीटर लांब ठेवा. त्याच्या वरच्या खिशात ठेवू नका.
• MRI किंवा कुठलंही ऑपरेशन असेल तर आधी डॉक्टरांना पेसमेकरबद्दल सांगा.
• नियमित चेकअप लागतो. काही वर्षांनी बॅटरी संपत आली की पेसमेकरची डबी बदलतात. ती छोटी प्रोसिजर असते.

लगेच कधी कळवायचं?

जखम लाल झाली, सुजली, गरम लागली किंवा पाणी आलं, ताप आला, किंवा परत चक्कर-भोवळ सुरू झाली, तर लगेच संपर्क करा. खूप जलद आणि धोकादायक ठोक्यांसाठी ICD नावाचं वेगळं उपकरण असतं. हृदयाची पंपिंग ताकद बघायला इको करतात.

पेसमेकर लागेल का आणि कोणता, ते तपासणी आणि रिपोर्ट बघूनच ठरतं. ही माहिती फक्त समजून घेण्यासाठी आहे, डॉक्टरांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही.