हार्ट फेल्युअर (हृदयाचं पंपिंग कमी होणं)

घाबरू नका, हृदय बंद पडलेलं नसतं

नाव ऐकून भीती वाटते, पण हार्ट फेल्युअर म्हणजे हृदय बंद पडलं असं नाही. याचा अर्थ हृदयाचा पंप कमजोर झालाय किंवा कडक झालाय. रक्त पुढे नीट ढकललं जात नाही, ते फुफ्फुसात आणि शरीरात मागे साचतं. मग पाणी साचून दम लागतो आणि सूज येते. त्यात किडनी मीठ आणि पाणी जास्त धरून ठेवते, त्यामुळे सूज अजून वाढू शकते.

डॉक्टर बऱ्याचदा EF (इजेक्शन फ्रॅक्शन) सांगतात. प्रत्येक ठोक्याला हृदयाचा मुख्य कप्पा किती टक्के रक्त बाहेर टाकतो, ते इकोमध्ये मोजतात. काहींमध्ये EF कमी असतो. काहींमध्ये EF ठीक असतो, पण हृदय कडक झाल्यामुळे नीट भरत नाही.

हृदय कमजोर कशामुळे होतं?

• आधी येऊन गेलेला हार्ट अटॅक किंवा नसांमधले ब्लॉकेज
• वर्षानुवर्षं जास्त राहिलेलं BP
• शुगर
• हृदयाच्या झडपांचा (व्हॉल्व्ह) आजार
• हृदयाच्या स्नायूचाच आजार (कार्डिओमायोपथी), कधी दारू किंवा इन्फेक्शनमुळे
• खूप दिवस ठोके भरभर किंवा अनियमित चालणं

निदान कसं होतं?

यात सगळ्यात महत्त्वाची तपासणी म्हणजे इको. सोबत ECG, छातीचा एक्स-रे आणि रक्ताच्या तपासण्या, जसं NT-proBNP, किडनी, सोडियम-पोटॅशियम, हिमोग्लोबिन आणि थायरॉईड करतात. नसांमध्ये ब्लॉकेजचा संशय असेल तर अँजिओग्राफी सुचवू शकतात.

रोजच्या आयुष्यात काय काळजी घ्यायची?

1. औषधं नियमित घ्या. आजकालच्या काही औषधांनी त्रास कमी होतो आणि आयुष्य वाढायलाही मदत होते. लघवीच्या गोळ्यांनी सूज उतरते.
2. मीठ कमी खा. पाणी किती प्यायचं ते डॉक्टर सांगतील तसंच प्या.
3. रोज सकाळी वजन करा. दोन-तीन दिवसांत साधारण 2 किलो वजन वाढलं, किंवा डॉक्टरांनी सांगितलेल्या मर्यादेपेक्षा जास्त वाढलं, तर लगेच कळवा.
4. डॉक्टर सांगतील तेवढं चालणं-फिरणं ठेवा आणि त्यांनी सुचवलेल्या लसी घ्या.

मूळ कारणावर उपचार करणं पण गरजेचं असतं, जसं ब्लॉकेज उघडणं किंवा BP कंट्रोल करणं. EF खूप कमी असलेल्या काही पेशंटमध्ये धोकादायक ठोके येण्याचा धोका असतो. त्यांना ICD बसवायचा सल्ला देतात. काहींना CRT नावाचा खास पेसमेकर फायद्याचा ठरतो.

लगेच हॉस्पिटलला कधी जायचं?

बसल्या जागी खूप दम लागणं, झोपताच येत नसणं, फेसाळ किंवा गुलाबी थुंकी, छातीत दुखणं किंवा भोवळ येणं, यात लगेच उपचार लागतात. 108 ला फोन करा आणि इमर्जन्सी पेज बघा.

नेमकं निदान आणि उपचार डॉक्टरांनी तपासल्यावरच ठरतात. ही माहिती आजार समजून घेण्यासाठी आहे.