पायांच्या नसांमध्ये ब्लॉकेज (PAD)

चालताना पोटरी का दुखते?

हृदयाच्या नसांमध्ये जसा ब्लॉकेज होतो, तसाच तो पायांच्या नसांमध्येही होऊ शकतो. चालताना पायांच्या स्नायूंना जास्त रक्त लागतं. नस अरुंद असेल तर तेवढं रक्त पोचत नाही. मग पोटरी किंवा मांडीत पेटके येतात. दोन-चार मिनिटं थांबलं की बरं वाटतं. याला क्लॉडिकेशन म्हणतात. ब्लॉकेज वाढत गेला तर आरामात असतानाही, खासकरून रात्री, पाय दुखायला लागतात आणि पायावरच्या जखमा भरत नाहीत. या टप्प्याला क्रिटिकल लिंब इस्केमिया म्हणतात. यात पायाला धोका असतो.

ज्यांना PAD असतो, त्यांच्या शरीरात दुसरीकडच्या नसांमध्येही ब्लॉकेज असू शकतात. म्हणजे हार्ट अटॅक आणि पॅरालिसिसचाही धोका असतो. म्हणून PAD असेल तर हृदयाच्या नसांची तपासणी करायची का, ते डॉक्टरांना विचारा.

कोणाला जास्त धोका?

• सिगारेट, बिडी, तंबाखू, हे सगळ्यात मोठं कारण
• शुगर
• BP आणि कोलेस्टेरॉल जास्त असणं
• 50 पेक्षा जास्त वय आणि किडनीचा आजार

कोणत्या तपासण्या?

डॉक्टर पायाच्या नाड्या तपासतात. घोट्याचं आणि हाताचं BP मोजून तुलना करतात, याला ABI म्हणतात. पायांच्या नसांची डॉपलर सोनोग्राफी करून रक्त कुठे कमी जातंय ते बघतात. उपचाराआधी CT अँजिओग्राफी किंवा कॅथेटरने अँजिओग्राफी करून ब्लॉकेजचा नकाशाच काढतात. सोबत शुगर, कोलेस्टेरॉल आणि किडनीच्या तपासण्या होतात.

उपचार

तंबाखू पूर्णपणे बंद करणं, रोज ठरवून चालायचा सराव, आणि औषधं (रक्त पातळ करणारी गोळी, कोलेस्टेरॉलची गोळी, BP आणि शुगर कंट्रोल), हा उपचाराचा पाया आहे. पायांची रोज काळजी घ्यायची, खासकरून शुगर असेल तर. रोज पाय नीट बघायचे, चांगली चप्पल-बूट वापरायचे आणि छोटी जखमही दुर्लक्षित करायची नाही. दुखण्यामुळे रोजची कामं अडत असतील किंवा पायाला धोका असेल, तर पायाची अँजिओप्लास्टी करून बलूनने, कधी स्टेंट टाकून नस उघडता येते. काही जणांना बायपास ऑपरेशन लागतं.

लगेच कधी दाखवायचं?

पाय अचानक थंड, पांढरा, खूप दुखरा किंवा बधिर झाला, तर अचानक ब्लॉकेज झालेला असू शकतो. पायाचं बोट काळं पडलं किंवा जखमेत पू झाला, तरीही लगेच दाखवा. पायाचं रक्त अचानक बंद होणं ही इमर्जन्सी आहे. इमर्जन्सी पेज बघा.

नेमकं निदान आणि उपचार डॉक्टरांनी तपासल्यावरच ठरतात. ही माहिती आजार समजून घेण्यासाठी आहे.