पेरिकार्डिओसेंटेसिस (हृदयाभोवतीचं पाणी काढणं)
हृदयाभोवतीच्या पिशवीत साठलेलं जास्तीचं पाणी इकोच्या मदतीने सुई आणि बारीक नळी घालून काढतात, त्याने हृदयावरचा दाब कमी होतो आणि कारणही शोधता येतं.
हृदयाभोवतीची पिशवी
हृदय एका पातळ, दोन थरांच्या पिशवीत असतं. तिला पेरिकार्डियम म्हणतात. दोन थरांमध्ये नेहमी थोडंसं पाणी असतं. ते जास्त साठलं की त्याला पेरिकार्डियल इफ्युजन म्हणतात. कारणं अनेक असतात. इन्फेक्शन, त्यात टीबीसुद्धा, किडनी फेल्युअर, थायरॉईड कमी असणं, कॅन्सर, सूज आणणारे काही आजार, हार्ट ऑपरेशननंतर किंवा हार्ट अटॅकनंतर. कधी कधी कारण सापडतही नाही.
पाणी कधी काढावं लागतं?
पाणी थोडं असेल तर फक्त कारणावर उपचार आणि इकोवर लक्ष ठेवलं तरी पुरतं. पण पुढच्या वेळी काढावं लागतं:
- पाणी हृदयावर दाबतंय आणि हृदय नीट भरू शकत नाही. याला टॅम्पोनेड म्हणतात. ही इमर्जन्सी आहे. दम लागतो, नाडी जलद होते, बीपी कमी होतं, चक्कर किंवा भोवळ येते.
- कारण शोधायला पाण्याची तपासणी करायची असते.
- पाणी खूप जास्त आहे आणि उपचारानेही कमी होत नाही.
कसं काढतात?
- तुम्हाला टेकून, अर्धवट बसल्यासारखं झोपवतात. इकोवर हृदय आणि पाणी बघून सुरक्षित जागा ठरवतात. बहुतेक छातीच्या हाडाच्या थोडं खाली किंवा छातीच्या बाजूला.
- तिथे लोकल भूल देतात. तुम्ही जागे असता.
- इको बघत, कधी एक्स-रे पण, सुई पाण्यापर्यंत नेतात. त्यातून वायर घालून एक बारीक मऊ नळी, म्हणजे ड्रेन, बसवतात.
- पाणी काढतात आणि तपासणीसाठी पाठवतात. उरलेलं पाणी निघावं म्हणून ड्रेन थोडा वेळ तसाच ठेवू शकतात.
आधी आणि नंतर
रक्त पातळ करायच्या गोळ्या, रक्तस्रावाचा त्रास आणि ॲलर्जी असेल तर सांगा. इमर्जन्सीत ही सगळी माहिती उपचारासोबतच पटापट घेतात. नंतर नाडी, बीपी आणि ड्रेनमधून किती पाणी येतंय ते बघतात, इको परत करतात. मूळ कारणावर उपचार करणं खूप महत्त्वाचं, नाहीतर पाणी परत साठू शकतं.
लगेच कधी यायचं?
घरी गेल्यावर परत दम लागायला लागला, छातीत दुखलं, चक्कर आली, ताप आला, किंवा ड्रेनची जागा लाल झाली, पाणी येतंय, तर लगेच दवाखान्यात या. इमर्जन्सीची लक्षणं बघा.
पाणी काढायची गरज आहे का, ते तपासणी आणि इकोचे रिपोर्ट बघूनच ठरतं. ही माहिती फक्त समजून घेण्यासाठी आहे, डॉक्टरांच्या सल्ल्याला पर्याय नाही.
ही माहिती फक्त समजण्यासाठी — कोणती तपासणी किंवा उपचार लागेल ते तपासणीनंतरच ठरतं.
