अँजिओग्राफी आणि अँजिओप्लास्टीमधला फरक

थोडक्यात उत्तर: अँजिओग्राफी ही तपासणी आहे, आणि अँजिओप्लास्टी हा उपचार आहे. अँजिओग्राफीत एक बारीक, लवचिक नळी — कॅथेटर — हृदयाच्या नसांपर्यंत नेतात. त्यातून डाय सोडतात, आणि X-ray मध्ये बघतात की एखादी नस अरुंद झालीय का, बंद झालीय का. अँजिओप्लास्टीत तशाच नळीतून एक छोटा फुगा (बलून) अरुंद जागी नेतात आणि ती जागा उघडतात. बहुतेक वेळा तिथे स्टेंट बसवतात. स्टेंट म्हणजे धातूची बारीक जाळीची नळी — ती नस उघडी ठेवते. अँजिओग्राफीत प्रॉब्लेम सापडतो. अँजिओप्लास्टी तो दुरुस्त करते — तो उपचार तुमच्यासाठी योग्य असेल तेव्हा.

दोन्ही शेजारी ठेवून बघा

काय जाणून घ्यायचंय	अँजिओग्राफी	अँजिओप्लास्टी
कशासाठी करतात	हृदयाच्या नसा बघण्यासाठी. त्या अरुंद आहेत का, कुठं आणि किती — हे शोधण्यासाठी.	अरुंद किंवा बंद झालेली नस रुंद करण्यासाठी, म्हणजे त्यातून रक्त परत नीट वाहील.
नेमकं काय करतात	मनगटातल्या (रेडियल) किंवा मांडीच्या वरच्या भागातल्या (फेमोरल) नसेतून कॅथेटर हृदयापर्यंत नेतात. डाय सोडून X-ray व्हिडिओ घेतात.	तशाच कॅथेटरमधून एक बारीक तार ब्लॉकेजच्या पलीकडे नेतात. फुगा फुगवून नस उघडतात, आणि बहुतेक वेळा स्टेंट बसवतात. स्टेंट नसेत कायमचा राहतो.
भूल	मनगटावर किंवा मांडीवर लोकल ॲनेस्थेशिया. पेशंट जागा असतो. कधी कधी हलकं गुंगीचं औषध देतात.	अँजिओग्राफीसारखाच लोकल ॲनेस्थेशिया. पेशंट जागा असतो. गरज असेल तर गुंगीचं औषध देतात.
हॉस्पिटलमध्ये साधारण किती राहावं लागतं	बऱ्याचदा डे-केअर. सगळं ठीक असेल तर त्याच दिवशी घरी. पण हे पेशंटच्या तब्येतीनुसार आणि हॉस्पिटलनुसार बदलतं.	ठरवून केलेल्या अँजिओप्लास्टीनंतर बऱ्याचदा दुसऱ्या दिवशी घरी. हार्ट अटॅकनंतर किंवा अवघड प्रोसिजरनंतर जास्त दिवस लागतात. तुमचे कार्डिओलॉजिस्ट सांगतील.
शेवटी हातात काय मिळतं	रिपोर्ट आणि रेकॉर्ड केलेल्या इमेजेस (CD किंवा डिजिटल). त्यात प्रत्येक नसेचं वर्णन, आणि पुढचा सल्ला — फक्त औषधं, अँजिओप्लास्टी की बायपास सर्जरी.	उघडलेली नस, स्टेंटच्या माहितीसह प्रोसिजरचा रिपोर्ट, औषधांची यादी — त्यात स्टेंट सुरक्षित ठेवणारी रक्त पातळ करणारी औषधं असतात — आणि फॉलो-अपचा प्लॅन.

इथे दोन्ही प्रोसिजर कशा ठरवल्या आणि केल्या जातात, ते कोरोनरी अँजिओग्राफी आणि कोरोनरी अँजिओप्लास्टी (PTCA) या पेजवर वाचा.

दोन्ही बऱ्याचदा एकाच दिवशी का होतात?

हार्ट अटॅकमध्ये दोन्ही वेगळं करायला वेळच नसतो. आधी अँजिओग्राफी करून बंद नस शोधतात. मग त्याच टेबलवर लगेच अँजिओप्लास्टी करतात. याला प्रायमरी अँजिओप्लास्टी म्हणतात. हॉस्पिटलला पोचण्याआधी काय करायचं, ते हार्ट अटॅक: पहिल्या तासात काय करावं या लेखात आहे.

ठरवून केलेल्या तपासणीतही कधी कधी अँजिओग्राफीनंतर लगेच अँजिओप्लास्टी करतात. कधी? जेव्हा फोटोत असं ब्लॉकेज दिसतं, ज्याला उपचार लागणारच आहे आणि जिथे स्टेंट बसवता येतो. आणि तपासणीआधीच पेशंट व घरच्यांशी याबद्दल बोलणं होऊन त्यांनी संमती दिलेली असते. यामुळे पुन्हा पंक्चर करावं लागत नाही. डायचा दुसरा डोसही लागत नाही.

पण कधी कधी अँजिओग्राफीनंतर थांबणं, आणि नंतर निर्णय घेणं जास्त शहाणपणाचं असतं. उदा. एकापेक्षा जास्त नसांमध्ये, किंवा लेफ्ट मेन नसेत ब्लॉकेज असेल — तिथे बायपासचाही विचार करावा लागतो. किडनी कमजोर असेल, तर एकूण किती डाय वापरला जातो ते महत्त्वाचं असतं. किंवा घरच्यांना पर्यायांवर विचार करायला वेळ हवा असतो. संमतीपत्रावर सही करण्याआधीच डॉक्टरांना विचारा — त्यांचा प्लॅन नेमका कोणता आहे.

प्रत्येक ब्लॉकेजला स्टेंट लागतोच का?

नाही. अँजिओग्राफीत मोठं दिसणारं प्रत्येक ब्लॉकेज रक्तप्रवाह तितका अडवत नाही. आणि स्टेंट हा एकमेव उपचारही नाही.

FFR (फ्रॅक्शनल फ्लो रिझर्व्ह) — ब्लॉकेजच्या पलीकडे एक प्रेशर वायर नेतात. ते ब्लॉकेज रक्तप्रवाह खरंच किती अडवतंय, ते मोजतात. बॉर्डरलाइन ब्लॉकेज असेल, तर स्टेंट लागेल का, हे ठरवायला याची मदत होते.
IVUS आणि OCT — नसेच्या आतून बघणारी इमेजिंग तंत्रं. नस किती रुंद आहे, आत कसला थर (प्लाक) साचलाय, ते दिसतं. स्टेंटचा योग्य साइज निवडायला, आणि स्टेंट पूर्ण उघडलाय का हे तपासायला उपयोग होतो.
औषधं आणि रोजच्या सवयींमध्ये बदल — कोलेस्टेरॉल, BP आणि अँजायनासाठी गोळ्या, सिगारेट-तंबाखू सोडणं, नियमित हालचाल. स्टेबल अँजायना असलेल्या बऱ्याच जणांसाठी एवढं पुरेसं ठरू शकतं.
बायपास सर्जरी — काही पेशंटसाठी हा पर्याय जास्त योग्य असू शकतो. उदा. अनेक नसांमध्ये किंवा लेफ्ट मेन नसेत ब्लॉकेज असेल, आणि विशेषतः डायबिटीज असेल तर. असे निर्णय बऱ्याचदा कार्डियाक सर्जनसोबत बोलूनच घेतले जातात.

या तंत्रांबद्दल जास्त माहिती आमच्या इंट्राव्हॅस्क्युलर इमेजिंग — OCT, IVUS आणि FFR पेजवर आहे. मूळ आजाराबद्दल कोरोनरी आर्टरी डिसीज आणि अँजायना हे पेज वाचा. नसा अरुंद होण्यामागचं एक मोठं कारण म्हणजे हाय BP. तुमच्या आकड्यांचा अर्थ काय, ते BP चे आकडे समजून घ्या या लेखात आहे.

डॉक्टरांना हे प्रश्न नक्की विचारा

ही तपासणी आत्ताच का करायची? ब्लॉकेज सापडलं तर पुढे काय?
मनगटातून करणार की मांडीतून? आणि का?
ब्लॉकेज सापडलं तर अँजिओप्लास्टी लगेच त्याच वेळी करणार, की नंतर आपण मिळून ठरवायचं?
हे ब्लॉकेज रक्तप्रवाह खरंच अडवतंय का? FFR किंवा IVUS, OCT सारखं इमेजिंग वापरणार का?
माझ्यासाठी कोणते पर्याय आहेत — औषधं, स्टेंट की बायपास? आणि तुम्ही हाच पर्याय का सुचवताय?
माझ्या बाबतीत धोका काय आहे? विशेषतः किडनीचा त्रास, डायबिटीज असेल, किंवा आधी डायची रिॲक्शन आली असेल तर?
तपासणीआधी कोणतं औषध थांबवायचं किंवा बदलायचं का? उदा. रक्त पातळ करणाऱ्या गोळ्या, डायबिटीजच्या गोळ्या?
स्टेंटनंतर कोणती औषधं आणि किती दिवस घ्यायची? रक्त पातळ करणारी औषधं डॉक्टरांना विचारल्याशिवाय कधीच बंद करू नका.
कामावर कधी जायचं, गाडी कधी चालवायची, प्रवास कधी करायचा? पुढची तपासणी कधी?
इमेजेस आणि रिपोर्टची कॉपी मला मिळेल का?

अपॉइंटमेंट बुक करून येताना आधीचे सगळे रिपोर्ट आणि अँजिओग्राफीची CD सोबत आणा. त्यामुळे डॉक्टरांना तुलना करता येते, आणि बऱ्याचदा तपासण्या परत करायची गरज पडत नाही.

संदर्भ

ही माहिती फक्त समजण्यासाठी — कोणती तपासणी किंवा उपचार लागेल ते तपासणीनंतरच ठरतं.

अँजिओग्राफी आणि अँजिओप्लास्टी: दोन्हीत फरक काय?